Pesten als uiting van iets anders

6 maart 2016

Met man en macht proberen we ‘pesten’ als uiting uit te roeien. Echt grip op situaties krijgen we echter niet door de focus op methoden en protocollen vast te houden. Eerder schreven we over scholen waar duurzaam geïnvesteerd wordt in een emotionele band en innerlijk leiderschap. Marieke gaf een aanzet over het Spel van Macht en Onmacht en in dit artikel probeer ik een aanzet te geven over dat pesten wel eens een uiting van iets heel anders kan zijn. Een interpersoonlijke dynamiek waar een andere functionele waarom achter de woorden kan liggen. Waar het Spel van Macht en Onmacht een belangrijke bijdrage levert om een veilige omgeving te creëren waar gereflecteerd mag worden op ieders innerlijke houding en communicatie. Waar je leert communiceren wat je wilt zeggen vanuit compassie en respect, voor jezelf en de ander.

Om de ‘uiting van iets anders’ te kunnen zien en horen is het belangrijk om eerst bij jezelf na te gaan welke eerdere ervaringen jouw innerlijke houding ten opzichte van pesten hebben gevormd. Hoe je pesten hebt ervaren, hoe je er wellicht onderdeel van was. Want jouw eigen waarneming begrijpen bezit ook de oplossing in het leren omgaan met pesten. Het geeft je de mogelijkheid om pestgedrag te zien als communicatie.

Vervolgens bekijk je een situatie zonder oordeel, door enkel te zien wat er is. Op het moment dat je een mening vormt of denkt, bijvoorbeeld ‘dit heeft hij nou altijd’ dan is dat oordeel direct ruis. Je ziet niet meer wat dáár speelt, nee, jouw oordeel is wat je ziet. Daarmee ben je onderdeel van het systeem. Wil je ruimte laten ontstaan om onderliggende patronen objectief te observeren en zien is het dus belangrijk jezelf goed te kennen en je ‘denken’ even uit te schakelen. Ervaar wat er is en wat er gebeurt.

Van mij als leraar of procesbegeleider in een school vraagt dit om samen met de ander vanuit ondersteuning alle partijen te leren regie te nemen over wat er gebeurt. Dit doe ik door tijdelijk mijn eigen oordeel, reactie of emotie uit te stellen en samen te onderzoeken wat echt nodig is. Onbevangen, nieuwsgierig en open kijken naar de situatie. Enkel zien wat er is en op zoek naar wat eigenlijk gezegd wil worden. Dus ook om voorbij te gaan aan mijn eigen ervaringen rondom pesten, toen ik zelf kind was. Ik ben tenslotte nu volwassen en wil de ander meenemen in dit proces. Het is voor iedereen, en natuurlijk ook voor mij, de uitdaging als volwassene te handelen in het belang van alle betrokkenen en niet vanuit het eigen gekwetste , boze of verontwaardigde kind.

Het Spel van Macht en Onmacht helpt zuiver en open te kijken naar wat er is. Er wordt een setting gecreëerd waarin Veiligheid, communicatie, innerlijke houding en zelfreflectie De bouwstenen zijn, om met elkaar een goed proces te voeren. Waarin elkaars waarden worden verkend. Waarden op samen in verwondering te fine-tunen. Samen op zoek – doorvragen, ook binnen het onbewuste – naar wat gehoord en gezien wil worden.

Met de school zijn we in het zwembad. Tommie komt melden dat hij door verschillende leerlingen gepest wordt. Moedwillig buitengesloten. Hij verwacht dat er direct een consequentie voor de ander volgt. Het gevoel van ‘slachtoffer’ is duidelijk voelbaar.

Wat zit hier onder?

Ik besluit met hem de tijd te nemen om uit te zoeken waar het ‘m in zit. Op zoek naar een lege tafel neem ik onderweg een paar emmertjes uit het peuterbad mee. Wanneer we zitten stel ik de situatie op met de emmertjes en alle door hem genomen acties beschouwen we samen. Als ik hem vraag wat maakt dat hij er niet uit kan stappen en blijft kiezen onderdeel te zijn van de situatie kijkt hij me wat glazig aan. Ik maak het visueel: het ‘dader’-emmertje zet ik over een kleiner, onmachtig emmertje dat voor hem staat. Hij breekt en de tranen rollen over zijn wangen. “Weglopen doe ik niet, want ik wil niet de zwakkeling zijn!”

Onmachtig omdat zijn waarden rondom ‘zwakkeling’ helder worden. Macht willen hebben in de vorm van een consequentie voor de ‘dader’. Zijn enorm gedreven intentie geen zwakkeling te willen zijn voedde zijn onmacht. Het patroon in zijn eigen systeem werd zichtbaar en voelbaar. Andere negatieve ervaringen werden gedeeld. Ik voel mijn grens van wat ik als leraar voor hem kan betekenen. Wat ik kan doen is: samen met de leerling en de hele groep werken aan krachtig communiceren en omgaan met emoties. Door dit te vertalen naar verantwoordelijkheid, zelfbewustzijn en het nemen van eigen leiderschap.

Het Spel van Macht en Onmacht heeft geholpen om Tommie, en ook de anderen in de groep, zichtbaar te maken waar de eigen verantwoordelijkheid ten opzichte van jezelf ligt. Naast inzicht in zijn eigen gedrag en het effect wat pesten op hem heeft, heeft hij geleerd dat de zwakkeling in zichzelf enkel het punt is waarop hij zijn grens wil aangeven. Hij heeft ontdekt dat zowel macht als onmacht je ‘automatische piloot’ is om te leren dicht bij jezelf te blijven. Ontdekt dat de intentie waarmee hij de ander tegemoet treedt bepaalt hoe de ander omgaat met hem. Ontdekt dat zijn overlevingsmechanisme niet bijdraagt aan een positief welbevinden. Ontdekt dat hij het zelf doet maar niet alleen hoeft te doen: naast zichzelf en mij als leerkracht heeft hij de groep en ouders om regie te leren nemen.

Hij heeft anderen en situaties nodig om sterker te worden. Hij heeft ontdekt dat hij zijn oude pijn, van toen hij kind was, mag loslaten. Ontdekt dat zijn leer-kracht verborgen zat in de uiting van het ‘andere’.

 

Benieuwd naar het Spel van Macht en Onmacht geworden? Binnenkort komt ons nieuwe gratis ebook online. Houd de site en Facebook, Twitter en LinkedIn in de gaten of schrijf je in op onze nieuwsbrief.