Van overtuigen naar inspireren

24 januari 2016

Wanneer ik terugkijk op mijn loopbaan tot nu toe, is mijn grootste inzicht dat ik in het begin vooral anderen wilde overtuigen. Langzaam kwam het besef dat overtuigen eigenlijk mijn grootste rem en valkuil was.

Toen ik startte in het onderwijs merkte ik al snel dat het onderwijs als een traag en moeizaam systeem opereerde. Als jonge leraar kabbelde ik de eerste jaren mee op het bijna stilstaande water. Mijn leerlingen zorgden voor de meeste reuring. Zij spiegelden precies dat waar ‘wij’ als school in gebreke bleven! Dijken werden verhoogd en verzwaard met protocollen en regels, bang om buiten de oevers te treden.

Om mij heen zag ik dat leerlingen wilden ontwikkelen, ruimte wilden om te spelen en op zoek te gaan naar wie ze waren en wat ze zelf konden. Ik werd onrustig. ‘Experimenterend afstemmen op de noden en behoeften van leerlingen die anders leren’ werd mijn verlangen naar de zee! Het deed pijn om mijn leerlingen te zien worstelen. Ik wilde verantwoordelijkheid nemen, werken aan een betere school, werken aan een context die ‘goed’ zou zijn. Al schreeuwend probeerde ik een stroming in gang te zetten. Collega’s in beweging te krijgen. Als echo van mijn roep kreeg ik terug: ‘Autoriteitsprobleem’ en ‘schoppen’ als veroordeling naar mij. Binnen de kaders bleef het windstil. Ik dacht dat ik leiding nam over mijn onderwijspraktijk, maar als een baksteen zonk ik naar de bodem. Een gebrek aan zuurstof als gevolg!

De onderstroom bracht me naar een nieuwe school. Het zware, gezonken gevoel schudde ik van me af door kritisch naar mezelf te zijn en op mijn handelen te reflecteren. Vastberaden het anders te doen probeerde ik het gras groener te zien. Maar ook hier zag ik leerlingen en leraren die hun hoofd boven water probeerden te houden. Ik werd stiller en legde soms een vinger op de zere plek. Ik deelde mijn kennis, ervaring en vaardigheden. ‘Relschopper’ veranderde in ‘betweter’, de sluis van openheid en veiligheid sloot voor mijn neus en werd een dijk.

De klas werd mijn eiland en ik experimenteerde in stilte. Voedde mijn proces en innerlijk kompas met de stem van de leerling, deskundigheidsbevordering en input vanuit mijn netwerk buiten de school. Ik bouwde een uitkijktoren om over de dijken te zien, maar maakte geen geluid. Alleen wanneer het belang van de leerling in het geding kwam voegden zich donkere wolken samen boven het water. De druppels zorgden voor een schijnbeweging.

Het water kwam zo hoog te staan dat de dijken een overstroming niet konden voorkomen. Drie maal is scheepsrecht. Nieuw vaarwater. Rustiger werd het er echter niet op. Maar mijn ervaringen en vele oefenmomenten waren niet voor niets geweest. Het werd tijd om grenzen te verleggen. Om in mijn kracht te gaan staan. Tegelijkertijd te spelen met het water. Het was hier dat ik de ruimte kreeg om mijn experimenteren en mijn visie op onderwijs verder te brengen. Delen werd vermenigvuldigen. Er ontstond als vanzelf een beweging richting de zee. Het begon te stromen en ik volgde. Genoot van het ‘win-win’-denken en de keuze voor eigen kracht van mijn collega’s! Wachten op de vraag. Niet de beweging forceren, maar de rust van vertrouwen zijn werk te laten doen. De zon verscheen en de sluis ging langzaam weer open. Voor het eerst voelde ik echt verantwoordelijkheid en nam leiding over mijn handelen. Ik zag dat mijn overtuigen mede de dijken had doen verhogen.

Leiderschap van binnen naar buiten start voor mij in de eerste plaats bij eigenaarschap: het kennen van jezelf en het proces naar authentiek leraarschap. Op het moment dat je meer en meer jezelf leert kennen en weet dat dit een ongoing process is, kun je niet meer om je eigen visie heen. Dan kun je niet langer behoeften en verlangens tegenhouden of willen controleren. Het zijn de leerlingen die je dwingen om dicht bij jezelf te blijven en je met hen, zo puur en zuiver als zij je spiegelen, te verbinden. Dat maakt dat je weet wat leerlingen, ouders en de school nodig hebben. En pas dan neem je leiding.

Leiderschap is weten dat je samen met collega’s én leidinggevenden verantwoordelijk bent voor elkaar en alles wat er zich binnen school afspeelt. Als het ketsen van stenen op het water. Samen verder komen en een golfbeweging van ‘delen is vermenigvuldigen’ inzetten. Waar het niet gaat over schuld of schaamte, goed of fout en gelijk of ongelijk. Samen elkaar inspireren. Samen een context creëren waar je gezien wordt en talenten er mogen zijn. Die golven van de skipping stones doen samenkomen.

Wanneer je jouw visie durft te voorleven zal dit, vanuit kracht, compassie en respectvol handelen, leiden tot een gezamenlijke en gedragen visie over en op onderwijs. Dan zal ieder jaar opnieuw de school uitgevonden worden. Jullie zullen samen gaan staan en verantwoordelijkheid nemen voor de simpele maar o zo complexe vragen: doen we het juiste in de vorming van de leerling en draagt alles wat we doen bij aan positieve relaties, meer gevoel van autonomie en voelt iedereen zich binnen school competent?